मतपेटीत माणूस नाही, सौदा टाकला जातो!
— लोकशाहीच्या अंत्यसंस्काराची नोंद.
By – nilesh thakre
लोकशाहीचा मृत्यू नेहमी टँक, बंदुका किंवा लष्करी उठावाने होत नाही.
कधी कधी तो शांतपणे, रांगेत उभा राहून, बोटावर शाई लावून, आणि खिशात नोटा घालून होतो.
आज भारतात तेच घडत आहे.
मतदानाचा हक्क — जो हजारो बलिदानांनी मिळाला, जो संविधानाने पवित्र मानला — तो आज उघड्या बाजारात मांडला जात आहे. फरक एवढाच आहे की इथे भाज्या, धान्य किंवा जनावरांचा लिलाव नाही;
इथे माणूस स्वतःचा विवेक विकत आहे.
ही निवडणूक नाही; ही सौदेबाजी आहे
आज निवडणूक म्हणजे विचारांची टक्कर उरलेली नाही.
ती झाली आहे—
दारू विरुद्ध दारू,
नोटा विरुद्ध नोटा,
गॅस सिलिंडर विरुद्ध साडी,
खोटी आश्वासने विरुद्ध थोडीशी भूक भागवणारी मदत.
पुढारी मत विकत घेतो,
मतदार मत विकतो,
आणि लोकशाही?
ती या व्यवहारात फक्त बळी ठरते.
“देश प्रथम, राष्ट्र प्रथम” अशी घोषणाबाजी करणारे पक्ष आज उघडपणे मत विकत घेण्याच्या स्पर्धेत उतरले आहेत.
पण खरी शोकांतिका इथे नाही.
खरी शोकांतिका ही आहे की
या स्पर्धेत सर्वात यशस्वी ठरणारा घटक म्हणजे—स्वतःला विकायला तयार झालेला मतदार.
लोकशाही बाहेरून मारली जात नाही;
ती आतून कुजते.
आपण सतत बाह्य शत्रू शोधतो.
देशद्रोही कोण, यावर वाद घालतो.
सीमेवर बंदूक उचलणाऱ्याला गद्दार ठरवतो.
पण प्रश्न असा आहे—
लोकशाहीला काही हजार रुपयांत विकणारा मतदार देशद्रोही नाही का?
मत विकत घेऊन सत्तेत बसणारा पुढारी राष्ट्रघातक नाही का?
आजचा सर्वात मोठा देशद्रोह म्हणजे
विवेक गहाण ठेवणे.
कारण बंदूक एका माणसाला मारते,
पण मतांची विक्री संपूर्ण पिढ्यांना गुलाम बनवते.
कायदा आहे, पण कणा नाही
निवडणूक आयोग आहे.
प्रशासन आहे.
पोलीस आहेत.
आचारसंहिता आहे.
पण हे सगळं फक्त कागदावर.
रस्त्यावर दारू वाटली जाते.
घराघरात नोटा पोहोचवल्या जातात.
सायंकाळनंतर मतदान केंद्रांवर अचानक रांगा लागतात.
आणि यंत्रणा?
ती “आम्हाला काही दिसलं नाही” असा अभिनय करते.
हा निष्क्रियपणा अज्ञान नाही,
तो सहभागी अपराध आहे.
स्वाभिमानाचा महाराष्ट्र की सौदेबाज महाराष्ट्र?
महाराष्ट्राला आपण स्वाभिमानाची परंपरा सांगतो.
शिवाजी महाराज, शाहू-फुले-आंबेडकर यांची नावे घेतो.
पण आज दिसतो तो महाराष्ट्र—
स्वाभिमानी नाही,
तो सौदेबाज आहे.
स्वाभिमानी महाराष्ट्र → लाचार महाराष्ट्र
हा बदल कोणत्याही परकीय आक्रमणामुळे झालेला नाही.
हा बदल झाला आहे
आपल्या सामूहिक चारित्र्याच्या ऱ्हासामुळे.
जेव्हा मत हे वस्तू बनते,
तेव्हा नागरिक हा ग्राहक होतो.
आणि ग्राहक कधीही राष्ट्र उभं करू शकत नाही.
महापुरुषांचे फोटो, आणि हातात नोटा
आज महापुरुषांची नावे पुढाऱ्यांच्या तोंडात चघळली जातात.
त्यांच्या पुतळ्यांपुढे वाकणारे हात,
मतदाराच्या हातात नोटा कोंबतात.
हा केवळ राजकीय ढोंग नाही;
हा वैचारिक बलात्कार आहे.
महापुरुषांचे विचार कधीच इतके स्वस्त झाले नव्हते.
आणि त्याहून लाजिरवाणी गोष्ट म्हणजे—
समाज हे सगळं मुकाट्याने सहन करतो आहे.
जो समाज अन्याय सहन करतो,
तो एक दिवस त्याचा भाग बनतो.
**मतदार भिकारी नाही;
पण त्याला भिकारी बनवण्यात यश आलं**
हो,
गरीबी आहे.
बेरोजगारी आहे.
भूक आहे.
पण मत विकणे हा उपाय नाही;
तो शाप आहे.
मतदार भिकारी नाही.
पण राजकारण्यांनी त्याला भिकारी बनवलं — हे जितकं खरं आहे,
तितकंच खरं हेही आहे की
मतदाराने ते स्वीकारलं.
जो आपला हक्क विकतो,
तो उद्या हक्कांसाठी ओरडण्याचा नैतिक अधिकार गमावतो.
**लोकशाही संपलेली नाही;
पण ती अंत्यविधीच्या रांगेत उभी आहे**
आजही मतदान केंद्रांवर लोक उभे आहेत.
मतपेट्या आहेत.
निकाल लागतात.
म्हणून वाटतं—लोकशाही जिवंत आहे.
पण लक्षात ठेवा—
माणूस श्वास घेत असला,
तरी तो ब्रेन डेड असू शकतो.
आज भारतातील लोकशाही तशीच आहे.
ती चालते आहे,
पण विचार करत नाही.
ती उभी आहे,
पण प्रतिकार करत नाही.
आता दोष फक्त पुढाऱ्यांवर ढकलून चालणार नाही
कारण—
पुढारी मत विकत घेतो,
पण मतदार विकायला तयार नसता,
तर हा बाजार भरलाच नसता.
ही लढाई फक्त भ्रष्ट राजकारण्यांविरुद्ध नाही;
ही लढाई आपल्याच आतल्या माणसाविरुद्ध आहे.
आज नाही जागे झालो,
तर उद्या लोकशाही मेल्यावर
रडायलाही वेळ उरणार नाही.
कारण तेव्हा रडणारेही गुलाम असतील,
आणि गुलामांच्या अश्रूंना इतिहास किंमत देत नाही.
